NHÀ VẮC XIN HỌC CHUMAKOV GIẢI THÍCH VẮC XIN SỐNG, CHẾT, mRNA, VECTOR, PROTEIN VÀ PEPTIDE

Hoa Binh Vũ

Nhà virus học Chumakov giải thích vắc xin sống, chết, mRNA, vector, protein và peptide là gì

Ông là Konstantin Chumakov, con trai của nhà virus học Liên Xô nổi tiếng Mikhail Chumakov, người đã tiêm chủng cho toàn bộ Liên Xô và giúp Nhật bản chống lại bệnh bại liệt với vắc xin sống và cũng là nhà virus học và tiêm chủng xuất sắc hiện nay của Nga, ông là giám đốc trung tâm Mạng lưới virus học toàn cầu Nga, được người Mỹ công nhận với chức danh phó giáo sư ĐH George Washington. Dưới đây là những suy nghĩ của ông Konstantin trong cuộc trò chuyện về các loại vắc xin chống covid cũng như rủi ro tiêm chủng.

Dịch bệnh toàn cầu đã thúc đẩy sự phát triển của vắc-xin giống như cách chiến tranh thế giới đã thúc đẩy sự phát triển của công nghệ quân sự. Cho đến gần đây, sự lựa chọn bị hạn chế ở 2 loại: vắc xin sống và vắc xin chết. Một từ chính vi rút gây dịch và đã bị giết chết bởi formalin, hai là còn sống – tức là vi rút giảm độc lực, được nuôi cấy một cách đặc biệt trong phòng thí nghiệm và làm cho nó mất khả năng gây bệnh, nhưng vẫn giữ được khả năng kích thích miễn dịch.

Loại nào cũng tồn tại một số ưu nhược nhất định. Nhược điểm lớn của vắc xin sống là chúng có thể "phát dại" (như trường hợp vắc của Bill Gates làm lây lan dịch ở châu Phi). Điểm tích cực là chúng tác động đến tất cả các loại miễn dịch mà cơ thể có thể có. Do điều này, vắc xin sống có thể gây tác động miễn dịch không đặc hiệu, tức là loại miễn dịch không chỉ liên quan đến việc sinh các kháng thể đặc hiệu để đối phó một căn bệnh cụ thể, mà còn cả kháng thể nhằm tiêu diệt bất kỳ tác nhân xâm nhập nào vào cơ thể. 

Cơ thể sống, một cách đại khái, tồn tại 2 trạng thái: bình thường hoặc trạng thái phòng thủ: nó sinh interferon (một nhóm protein từ tế bào miễn dịch) dẫn đến kích hoạt sản xuất protein kháng vi, và bất kỳ loại RNA hay vi nào lọt vào cơ thể đều có thể bị tiêu diệt.

Khả năng miễn dịch không đặc hiệu của cơ thể có thể so sánh 1 cách thô thiển với hệ thống báo/chữa cháy tự động trong một tòa nhà. Nó sẽ được phát động đầu tiên khi có đám cháy và cả thứ giống đám cháy như một làn khói từ điếu xì-gà, nghĩa là cháy giả.

Một trong những người nghiên cứu về khả năng miễn dịch không đặc hiệu của cơ thể sống là nhà virus học Liên Xô nổi tiếng Maria Voroshilova, vợ của Mikhail Chumakov và là mẹ của ông Konstantin. Cũng vào những năm 1970, trong một đợt dịch cúm mùa, bà đã tiêm vắc-xin bại liệt sống để chống dịch cúm cho công nhân của Nhà máy ô tô Gorky, nhắc lại là tiêm vắc-xin bại liệt sống để chống cúm mùa và điều này đã mang lại hiệu quả bảo vệ 75% - cao hơn cả chính vắc-xin phòng bệnh cúm lúc đó. Đó cũng là lý do để ông Robert Gallo, một chuyên gia người Mỹ về HIV đề nghị dùng một số vắc-xin sống khác loại để bảo vệ tạm thời chống lại covid thời kỳ đầu chưa có vắc xin.

*** 

Tuy nhiên, tình hình đã thay đổi khá nhanh. Thậm chí gây sốc giới virus học. Chưa đầy 1 năm - hai loại vắc xin hoàn toàn mới đã được tạo ra, thử nghiệm và đưa vào sản xuất: vắc xin mRNA và vắc xin véc-tơ.

Thay vì cung cấp kháng nguyên (tức là protein sản xuất kháng thể) cho các tế bào, hai loại vắc-xin này cung cấp chỉ dẫn cho các tế bào để tự lắp ráp kháng nguyên. Đây là một phương thức nhu thuật lịch thiệp. Tế bào có thể làm gì? Tổng hợp protein, vậy thì hãy để nó tự làm việc đó.

Trong trường hợp vắc-xin mRNA, điều này được thực hiện bằng cách sử dụng mRNA – 1 mảnh ribonucleic chứa thông tin hướng dẫn để cơ thể tổng hợp một loại protein cụ thể.

Hai trong số những vắc xin mRNA phổ biến hiện nay là Pfizer-BioNTech (họ nhận được 375 triệu euro từ chính phủ Đức để phát triển vắc xin và 2 tỷ đô la đặt hàng trước từ chính phủ Mỹ) và Moderna (1,53 tỷ đô la từ Chiến dịch Warp Speed).

Trong trường hợp vắc xin vectơ, thông tin được chuyển đến tế bào bằng cách sử dụng vectơ - tức là một loại vi rút tái tạo mang khiếm khuyết và là vi rút vô sinh, trong nó có chèn một đoạn DNA "bổ sung" và chứa các hướng dẫn để lắp ráp kháng nguyên, trong trường hợp coronavirus là protein S nổi tiếng của nó. Đồng thời, bản thân virus cũng bị cắt đứt một số gen, thiếu các gen này, nó không thể sinh sản. “Loại vi-rút khiếm khuyết này chỉ có thể nuôi cấy trong môi trường đặc biệt mà ở đó các gen này bị loại bỏ”.

Vắc xin vector là CanSino của TQ, Sputnik của Nga, vắc xin Oxford và Johnson & Johnson. Tất cả số này đều sử dụng adenovirus như một loại virus thái giám - nguyên nhân gây ra chứng cảm lạnh thông thường. Loại Merck sử dụng vi rút sởi, một công ty khác sử dụng vi rút viêm mụn nước ở miệng và đã không thành công.

Điểm + lớn của vắc xin mRNA

Thứ nhất, chúng sử dụng hầu hết mọi cấp độ miễn dịch, từ kháng thể đến tế bào T sát thủ.

Thứ hai, để sản xuất vắc-xin mRNA, không cần thiết phải nuôi cấy vi-rút trong lò ủ, chúng không giống virus sống (và do đó ko nguy hiểm), cũng không phải virus khiếm khuyết (và do đó khá khó nhân bản). vắc xin mRNA có thể được sản xuất nhanh chóng với số lượng lớn. Riêng Pfizer hứa hẹn sẽ sản xuất ra một lượng không tưởng là 2 tỷ liều vào năm 2021.

Thứ ba, nếu xuất hiện vi rút đột biến và các kháng thể trước đó sẽ không có tác dụng với chúng, thì việc tái tạo lại vắc xin mRNA cho chủng mới dễ dàng như nâng cấp máy tính bằng cách thay đổi thẻ nhớ. Điều này không yêu cầu ba giai đoạn thử nghiệm dài và mới. Để làm điều này, đơn giản chỉ trong phòng thí nghiệm, như cần viết lại một vài chữ cái trong hướng dẫn lắp ráp, và nhanh chóng kiểm tra hiệu quả trong các thí nghiệm trên động vật sẽ cho thấy vắc xin có hoạt động hay không. 

Và cuối cùng, thứ tư: Không giống như vắc xin vectơ (adenovirus), vắc xin mRNA có thể tiêm không giới hạn số lần.

 *** 

Vô số lần là không thể với vắc xin véc tơ. Một người được tiêm vắc xin adenovirus có được khả năng miễn dịch không chỉ đối với protein S, mà còn với chính adenovirus. Nếu tiêm lại bằng cùng một loại vắc xin, thì đơn giản là hệ miễn dịch sẽ chặn và tiêu diệt không cho adenovirus thâm nhập vào tế bào.

Điều này cũng có nghĩa là: nếu là người đã bị nhiễm loại adenovirus này, có thể sẽ không phát triển kháng thể. Để giải quyết vấn đề này, vắc xin Sputnik sử dụng hai loại adenovirus khác nhau và đều là loại hiếm gặp, nghĩa là có 2 lần tiêm.

Vắc-xin của Oxford (AZ) cũng là vx véc tơ nhưng sử dụng virus adeno từ tinh tinh.

Ưu điểm của vắc xin vectơ so với mRNA trước hết là chúng vẫn rẻ hơn. Nhược điểm: việc sản xuất chúng khó khăn hơn nhiều, đặc biệt là vấn đề làm vi rút vô sinh. Theo tin đồn, Sputnik đã phải đối mặt với một vấn đề đặc biệt lớn trong việc phát triển thành phần thứ hai. Tương tự như vậy công ty sản xuất vắc-xin AZ cũng đang gặp vấn đề trong quá trình sản xuất.

Thực ra, công nghệ mRNA đã được nghiên cứu phát triển 10 năm nhưng ít được biết đến nếu như không có trận dịch vừa qua. Nó cũng không phải được nghiên cứu phát triển để chống dịch covid-19, mà là để điều trị ung thư. mRNA là 1 phương pháp cung cấp các hướng dẫn để tổng hợp ra một loại protein bắt đầu quá trình giết chết tế bào? Và đó là tế bào ung thư.

Vắc xin protein

Vắc-xin protein, cho đến lúc này có lẽ như là kẻ yếu thế trước véc tơ và mRNA.

Ở đây, có một thực tế đáng hổ thẹn, đó là thất bại của EU, trước hết và so với Israel, Anh và Mỹ trong vấn đề tiêm chủng. Họ, EU ủy quyền việc mua và phân phối vắc xin cho Ủy ban châu Âu, và Ủy ban châu Âu, như thường lệ đối với bộ máy hành chính siêu quan liêu siêu cấp, đã mắc sai lầm ngớ ngẩn mọi nơi, mọi lúc có thể.

Một trong những sai lầm lớn nhất của Ủy ban châu Âu và nhà tâm lý học Síp Stella Kyriakidis, người được bổ nhiệm ngày 1 tháng 12 năm 2019 vào vị trí Ủy viên y tế đang trống, là việc mua 300 triệu liều vắc xin từ GlaxoSmithKlein/Sanofi.

Quĩ vắc xin cho Sanofi nhận được 2,1 tỷ đô từ EU, nhưng các thử nghiệm thất bại gần đây đã được công bố: nó chỉ đơn giản là không hiệu quả gì cho lắm. 

Vắc xin của Sanofi hoạt động như thế nào? Nó là vắc xin protein. Trong trường hợp vắc-xin protein, chỉ đơn giản là protein được tiêm vào cơ thể mà không phải toàn bộ vi rút sống hay chết, mà chỉ là protein để cơ thể tạo ra kháng thể. Trong trường hợp này, dĩ nhiên, là tiêm protein S nổi tiếng của con coronavirus vào cơ thể. Những loại vắc-xin đầu tiên thuộc loại này đã xuất hiện vào cuối thế kỷ trước và là vắc-xin cúm. Chúng được sx trong lò ủ. Gen được đưa vào một loại virut lớn (thường là virut baculovirus) rồi nuôi cấy tế bào bị nhiễm virus này, sau đó lấy chúng ra làm tinh sạch protein.

Konstantin Chumakov nói: “20 năm trước, mọi người đều hài lòng về một thứ protein thuần khiết như vậy, nhưng thành thật mà nói, đối với tôi, dường như đây là thế kỷ trước. Tôi thích vắc xin sống hoặc bán sống hoặc vắc xin mRNA hơn. Bạn tiêm vắc-xin, cơ thể tự tổng hợp protein, và điều này đi kèm với cả một dàn phản ứng phòng vệ. Và khi bạn đưa protein tinh khiết vào, nó thường kém hiệu quả hơn."

Nói một cách đơn giản: nếu đưa mRNA hoặc vector vào cơ thể, thì cơ thể sẽ phát một báo động chung. Tất cả các loại quân đều tham gia vào việc phòng thủ: kháng thể, tế bào T-sát thủ. Cơ thể tăng cường xe tăng, máy bay và lực lượng phòng không. Và vắc-xin protein là loại vắc-xin mà tất cả các lực lượng phòng vệ chỉ như cảnh sát chống bạo động OMON.

Vắc xin protein là chất gây kích ứng rất nhẹ, thậm chí là để cơ thể biết rằng có gì đó lạ đã xâm nhập, những loại vắc xin này thường phải có chất bổ trợ, tức là một chất không tự gây ra miễn dịch, nhưng lại gây viêm. Chất bổ trợ cổ điển là muối nhôm.

Đến đây, các bạn đã cơ bản biết về Nanocovax khi nó là vắc xin protein (thêm các từ ngữ như tái tổ hợp) và đặt vấn đề về tính hiệu quả!

Đồng ý là một loại vắc-xin mà thậm chí cơ thể không nhận biết trừ khi phải làm nó trầy trụa hơn thì nó không tạo kích thích. Ngoài ra, như ông Konstantin nhắc nhở, hầu hết các nhà vắc xin học đều tin rằng chất bổ trợ làm tăng nguy cơ phản ứng tự miễn dịch. Năm 1976, trong đại dịch cúm, một loại vắc-xin có chất bổ trợ đã được tiêm - và kết quả là có nhiều trường hợp mắc hội chứng Guillam-Barré (rối loạn thần kinh cấp tính).

Tóm lại, vắc xin protein nhẹ hơn đã được chứng minh là khó thiết kế hơn vắc xin mRNA và adenovirus. Chúng được xác định rõ ràng là tạo khả năng miễn dịch kém nhất. Nếu có sự lựa chọn, tốt hơn là không nên tiêm chủng bằng chúng. Khả năng miễn dịch sẽ yếu và khả năng biến chứng có thể cao. 

Vắc xin peptide

Không phải ngẫu nhiên mà ông Konstantin nói chi tiết như vậy về vắc-xin protein, bởi vì chưa có vắc-xin protein chống coronavirus, và có vắc-xin Novosibirsk "vector". Nhưng nó thậm chí không phải là vắc xin protein - mà là vắc xin peptit. Và vắc-xin peptit - tha thứ cho sự khái quát trơ tráo của những kẻ nghiệp dư - dường như là một thiết kế còn đáng ngờ hơn cả vắc-xin protein. 

Nếu Sanofi (EU) và Novavax (Mỹ) đang cố gắng tạo ra một loại vắc xin protein lớn, thì vắc xin peptide được thiết kế như thế này: nó lấy các mảnh protein (về mặt khoa học là "epitopes" hay quyết định kháng nguyên). Ông Chumakov nói: “Đây là một ý tưởng cũ và hoàn toàn hiển nhiên“, sự miễn dịch không phải là với mọi protein, mà chỉ với phần quan trọng”.

Ông Konstantin Chumakov tỏ ra nghi ngờ về khả năng triển khai thực tế của ý tưởng này. Ông nói: “Đó là kiểu thời trang chí chóe cuối cùng vào những năm 1980, nhưng giờ đây các nhà nghiên cứu vắc xin nghiêm túc đã ngừng suy nghĩ về cách tiếp cận này, mặc dù chúng có thể có những ứng dụng hẹp trong những trường hợp đặc biệt. Trong khi đó, ưu điểm duy nhất của chúng là khả năng an toàn nhưng mặt khác lại không mang lại hiệu quả cao”.

Cuộc đua tiêm chích vội vàng

Tại sao "tiêm chủng hàng loạt" ở Nga vẫn chưa bắt đầu, trong khi các quốc gia khác đang đi trước.

Có một số công ty khởi nghiệp nhỏ ở phương Tây thông báo rằng họ đang nghiên cứu một loại vắc xin peptide chống lại dịch covid. Đó là Valo Teurapeutics, Generex, Vaxil Bio, v.v. Nhưng không ai trong số họ tỏ ra là kẻ đến đích cuộc đua và không lọt vào số những kẻ giành giải thưởng của Chiến dịch Warp Speed.

Vì không tin tưởng vào các thử nghiệm vắc xin chính thức ở Nga, những người tham gia thử nghiệm vắc xin ở Nga đã tự kiểm tra kháng thể và chia sẻ số liệu trên Telegram, thật tệ, bởi vì làm như vậy những người này đã làm mất lòng tin và các cuộc thử nghiệm chính thức đã thất bại.

Tuy nhiên, cũng không ít nhóm trên Telegram cho thấy rõ ràng là Sputnik có tác dụng (sau này nó trở nên rõ ràng hơn trên Lancet), nhưng kháng thể đối với covid không được tìm thấy sau tiêm vắc-xin véc tơ. Vấn đề là ở "vector", các epitope của chúng không phải là nguyên nhân tạo ra kháng thể mà là phản ứng của tế bào T, điều này khó đo lường hơn nhiều so với kháng thể. Ông Konstantin cho biết: “Tuy nhiên, không biết liệu tế bào miễn dịch T có đủ để bảo vệ chống lại covid hay không. Tóm lại, "Vector" là một loại vắc-xin đặc biệt đến mức rất khó để kiểm tra phản ứng miễn dịch với nó, nhưng "Vector" đảm bảo rằng có.” Và rằng vắc-xin "Vector" không có tác dụng phụ là một sự thật hiển nhiên. Cả dịch sinh học cũng không.

Vắc xin chết

Có người sẽ hỏi - vắc-xin chết đã biến đi đâu? Vắc xin theo công thức cũ, truyền thống, như miếng mứt của bà nội? Chiếc búa tạ đáng tin cậy, đơn giản và mạnh mẽ nhất đã nằm trong kho vũ khí của nhân loại chống lại virus trong gần một thế kỷ đi đâu? Ở phương Tây, nó chỉ đơn giản là không nằm trong số những kẻ lọt vào vòng chung kết của Chiến dịch Warp Speed. Tuy nhiên, có vắc xin chết do Trung Quốc (Sinovac) sản xuất, cũng có vắc xin chết của Viện Chumakov. 

Tại sao vắc-xin chết bị lãng quên ở phương Tây? (tại sao cả vắc sin sống, rõ ràng là vi rút làm yếu trong phòng thí nghiệm là một quá trình lâu dài và là một nghệ thuật tuyệt vời.)

Về điều này dường như có ba câu trả lời.

1. Tiền, làm một thứ đã cũ sẽ ít tiền, không thời thượng, không cách mạng 4.0, không có phần thưởng Warp Speed hàng tỉ đô.

2. Để có nhiều vắc-xin chết, trước hết cần nhiều vi-rút sống (sau đó cần triệt sản, làm yếu chúng). Vi rút gây bệnh luôn là rất nguy hiểm khi làm việc với chúng. Không phải mọi khởi nghiệp sinh học liên quan đến vi rút gây bệnh còn sống lại dễ dàng dễ dàng như với một thứ như mRNA được nấu chín trong ống nghiệm, mà đòi hỏi các phòng thí nghiệm có độ bảo vệ an toàn cao. (Trên thực tế, đây là lý do tại sao Viện Chumakov ở Nga cung cấp loại vắc-xin chết, loại vắc-xin này lấy từ virus đã ăn thịt những con chó để sinh sản và có khả năng như vậy).

3. Cuối cùng, vắc-xin chết trong trường hợp này rất khó và có thể không được tốt. Tại sao? Đó là vì các đặc tính của protein S, cái gai của con coronavirus xâm nhập vào tế bào. Protein này là chìa khóa. Và nó có hai cấu hình, 1 trước khi tra vào ổ khóa (tế bào) - và sau đó. 

Bạn đã bao giờ nhìn thấy một "thứ quả điên" mà khi chín sẽ bắn ra các hạt? Điều này gần giống với protein S: khi nó gắn vào một thụ thể mà qua đó nó xâm nhập vào tế bào (trên thực tế, thụ thể này cần thiết để điều chỉnh huyết áp), nó sẽ cuộn lại theo một cách hoàn toàn khác.

Chuỗi peptite vẫn giữ nguyên, nhưng hình dạng của nó khác đi và các kháng thể được tạo ra trên đó cũng khác. Ông Konstantin cho biết: “Nếu các kháng thể được tạo ra cho cấu trúc mà protein S có trước khi xâm nhập vào tế bào (trước khi dung hợp), thì mọi thứ sẽ theo thứ tự, còn sau dung hợp - những kháng thể như vậy không những không giúp chống lại sự truyền nhiễm, mà còn hơn thế, chính chúng sẽ giúp kéo protein vào trong tế bào. Và sau đó sẽ là AZUI - sự tăng cường lây nhiễm phụ thuộc vào kháng thể, cơn ác mộng tồi tệ nhất của các nhà virus học.

Còn khi vi rút được làm yếu bằng cách xử lý formalin, protein S có thể bị hạn chế. Đó là một câu chuyện đáng buồn xảy ra vào những năm 1960 với vắc-xin chết RSV, là loại vắc vi-rút hô hấp hợp bào.

Những protein này rất giống với coronavirus, ở RSV và ở virus cúm. Chúng là cần thiết để vi rút xâm nhập vào tế bào. Khi chạm vào, chúng sẽ nhanh chóng cuộn lại, mở rộng màng tế bào và tạo điều kiện cho virus chui vào bên trong. Và nếu protein bị cuộn lại trong quá trình sản xuất, vắc xin sẽ không hoạt động. Do đó, để ngăn protein S không bị cuộn, hai proline (1 từ axit amin) được đưa vào vắc xin mRNA 1 cách đặc biệt. Và điều này không thể làm được với virus sống. Hai proline này là bản lề ngăn không cho protein S bị cuộn lại, và nếu không có nó thì không thể xâm nhập vào tế bào. Nhưng nếu vắc-xin chết được chế tạo một cách chính xác, thì nó có mọi cơ hội để thành công.

Và có lẽ người TQ đã làm được 2 vắc xin Sinopharm, Sinovac thành công!